Geçenlerde bir sohbet sırasında, "bilgi toplumu dediğimiz şeye doğru ilerlerken, özgür yazılımın etkisi ne olur?" sorusu ile karşılaştım. O sırada bir yanıt veremedim ama bir kaç gündür kafamı meşgul edip duruyordu. Aklıma gelenleri bir yaz-boz tahtası gibi buraya yazmak istedim.
Bilgi toplumu dediğimiz zaman dört ana kavramın toplum hayatımızın olmazsa olmazı haline gelmesini kast ediyoruz.
- Bilginin üretilmesi
- Bilginin düzenlenmesi ve örgütlenmesi
- Bilginin işlenmesi ve gereksinime yanıt verecek hale gelmesi
- Bilginin dağıtımı ve yaygınlaştırılması
Bu dört boyutun nasıl gerçekleştiği, bilgi toplumu diye nitelediğimiz geleceğin de nasıl olacağını ortaya koyacak. Temelde bilim insanlarının yeni bilgiyi ürettiği varsayımı ile başlayan bir değer zinciri üzerinden analiz yapıyoruz. Halbuki günümüzde bu tek ana kaynak varsayımı zayıflamış. Çoğu kez, veri yığınlarını da bilgi olarak görenlerle karşılaşıyoruz. Sizin hangi gün hangi otobüslere bindiğinizin verisi, otobüse binen herkesin aynı verisi ile birleştirildiği zaman hem size hem de tüm topluma yararlı sonuçlar çıkabilir. Bakın burada veriyi üreten sizsiniz. Buradan hareketle kitap yayınlayan yayınevleri, makale veri tabanları gibi rollere bankaların bilgi işlemleri, otobüs firmaları gibi veri depolayan herkes de ekleniyor. Böylece veriyi düzenleyen ve örgütleyenler inanılmaz bir çeşit ve örgüt yapısı kazanmış. Bilgiyi işleyen kişiler de alışıldık uzman yada danışman kimliğine uymak zorunda değil. Belki de verinin ve başka kaynaklardan gelen bilginin işlenmesi ile yeni bilgi elde etmek sürecinin otomatikleştiren yazılımların yaygınlaşması ile uzmanlık kavramını da yeniden tanımlamak gerekiyor. En son olarak da bilginin yaygınlaştırılmasında klasik eğitmen rolü ve klasik yayıncı rolü de zayıflıyor. Hem öğreten kişiden çok öğrenen kişiye odaklı bir anlayış gelişiyor hem de yayıncılık farklı boyutlar kazanıyor.
Batı dünyasındaki ekonomik düzendeki değişme, bilgiyi üretmekle ve işlemekle sorumlu olanlara yüklediği sorumluluklara da yansıyınca aslında uzun dönemde çok da hoşa gitmeyecek sonuçlar doğabiliyor. Şöyle ki, büyük şirketlerin çeyreklerde kar açıklama kaygısı uzun dönemde zararı olacak kararlar vermelerine neden olabiliyor. Bu kararlar sadece üretim maliyetleri, dağıtım ağları gibi fiziki şeyler değil aynı zamanda bilginin nasıl üretildiği, nasıl yaygınlaştığı gibi konularda da etkilere sahip. Bir fabrika ile o fabrikanın ürettiği ürünün testlerini yapan tesisi ayırmak, aslında önemli etkilere sahip.
Özgür yazılım tam da burada devreye giriyor. Aslına bakarsanız iyi özgür yazılım geliştirme pratikleri, öncelikle yazılım geliştirme ama ayrıca bilgi üretiminin yoğun olduğu her türde süreç için bir örnek teşkil edebilir. Buradaki örnekleri temel alan denemeler yapılmalı ve sonuçları irdelenmelidir.
Yani bana kalırsa, özgür yazılımın etkisi, sadece yazılım kullanımında değil, genel olarak bilgi toplumunun işleyişinde de olacaktır.
Tags: Özgür Yazılım
